İklim Değişikliği Etkisi Altında Türkiye’nin Kıyı Alanları
Mevcut Durum Modelleme İzleme ve Değerlendirmeler

Paneli Sonuç Bildirgesi

Gazi Üniversitesi Deniz ve Su Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi
TED Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

23 Ekim 2026  |  Ahmet Ersan Konferans Salonu  |  Ankara

Gazi Üniversitesi Deniz ve Su Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (DENAM) ile TED Üniversitesi iş birliğinde, 23 Ekim 2026 tarihinde TED Üniversitesinde düzenlenen “İklim Değişikliği Etkisi Altında Türkiye’nin Kıyı Alanları: Mevcut Durum, Modelleme, İzleme ve Değerlendirmeler” paneli, kıyı ve deniz alanlarına ilişkin bilimsel birikimi kamu kurumlarının ve uygulayıcıların deneyimleriyle buluşturmuştur. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Eylem Gündemi’nin “Okyanuslar ve Denizler” teması altındaki bu ön etkinliğin amacı, bu birikimi kıyıların iklim değişikliğine uyumunu destekleyecek bilimsel değerlendirmelere ve uygulama önerilerine dönüştürmektir. Panele T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, TED Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Yüksek İhtisas Üniversitesi ve özel sektörden temsilciler ile öğrenciler katılmıştır. Bu bildirge, konuşmacıların sunumlarında ortaya koyduğu bulgular ve önerilerle değerlendirme oturumunda dile getirilen görüşlerin ortak bir sentezidir.

Prof. Dr. Can Elmar Balas’ın moderatörlüğündeki “Veri, İzleme, Modelleme Çalışmaları” oturumunda gözlem altyapısı, sayısal ve fiziksel modelleme, lojistik, su kalitesi ve bütünleşik kıyı planlaması ele alınmıştır. Doç. Dr. Cem Akgüner’in moderatörlüğündeki “İklim Değişikliğinin Kıyı Alanlarında Etkileri” oturumunda ise toplumsal etkiler, taşkın yönetimi ve baraj emniyeti, su kaynakları, ekosistemler ve iklim değişikliğinin fiziksel temelleri değerlendirilmiştir (Ek-1). Sunumların ortak bilimsel çerçevesi, Türkiye kıyılarında iklim uyumunun havza, kıyı ve deniz arasındaki etkileşimleri gözeten bütünleşik bir yönetim yaklaşımına dayanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Sürekli ve güvenilir gözlemlerle desteklenen modellerin planlama ve işletme kararlarına aktarılması; ekosistemlerin korunması, can güvenliği, ekonomik faaliyetlerin sürekliliği ve toplumsal adaletin birlikte gözetilmesi bu yaklaşımın temelidir.

Türkiye kıyıları; yerleşim, sanayi, liman ve lojistik faaliyetleri, turizm, balıkçılık ve ekosistem işlevlerinin aynı mekânda kesiştiği alanlardır. Yapılaşma, kirlilik, kaynak kullanımı ve habitat kaybından doğan baskılar, iklim değişikliğinin etkileriyle birleşmektedir. Bu nedenle kıyı dayanıklılığı; fiziksel güvenlik, su ve çevre kalitesi, ekonomik faaliyetlerin sürekliliği ve toplumsal kırılganlıkların birlikte değerlendirilmesini gerektirir. 

Sunumlarda vurgulanan temel gereksinim, gözlem sürekliliğinin sağlanması ve farklı kurumların ürettiği verilerin birlikte kullanılabilmesidir. İzleme ile modellemenin birbirinden ayrı yürütülmesi, yerel süreçlerin anlaşılmasını ve yönetim seçeneklerinin karşılaştırılmasını sınırlamaktadır. Bilimsel bilginin karar süreçlerine aktarılabilmesi için ölçüm, modelleme, risk değerlendirmesi, uygulama ve sonuçların izlenmesi arasında sürekli bir bağ kurulmalıdır. 

Türkiye’de, üniversiteler, kamu kurumları ve özel sektörde, izleme ve modellemeyi birlikte yürütebilecek önemli bir teknik birikim bulunmaktadır. Türkiye’de geliştirilen HYDROTAM-3D üç boyutlu hidrodinamik, taşınım ve su kalitesi modelleme sistemi ve veri tabanı, iklim-su çalışmaları ve bütünleşik kıyı alanları planlaması deneyimi, bu birikimin farklı bileşenleridir. Öncelik, mevcut deneyimin ortak veri standartları, belgelenmiş model performansı ve kurumlar arası bilgi aktarımıyla geliştirilmesidir. Bu doğrultuda aşağıdaki bilimsel tespitler ve uygulama öncelikleri öne çıkmaktadır.

Bilimsel tespitler ve uygulama öncelikleri

1  Bölgesel farklılıklar ve bileşik riskler esas alınmalıdır

İklim değişikliğinin kıyılardaki etkileri; deniz seviyesi, dalga iklimi, aşırı yağışlar, akarsu akımları, sediment taşınımı ve ekosistem süreçleri arasındaki etkileşimler üzerinden değerlendirilmelidir. Küresel eğilimlerin yerel sonuçları, kıyının morfolojisine, havza özelliklerine, mevcut kullanımlara ve toplumsal kırılganlıklara göre farklılaşır. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları için bu farklılıkları temsil eden bölgesel risk değerlendirmeleri geliştirilmelidir.

Küresel ortalamalar doğrudan yerel tasarım veya güvenlik ölçütü olarak kullanılmamalıdır. Projeksiyonların senaryosu, referans dönemi, zaman ufku ve belirsizlikleri açıkça belirtilmeli; bölgesel iklim bilgisi yerel gözlemlerle birlikte ele alınmalıdır. Özellikle nehir ağızları, deltalar, lagünler ve düşük kotlu yerleşimlerde yağış, akarsu taşkını, fırtına kabarması ve dalga etkilerinin eş zamanlı veya birbirini izleyen oluşumları incelenmelidir. Tehlike haritaları, nüfus, kritik altyapı, ekonomik faaliyetler ve ekosistemlerin maruziyet ve kırılganlık bilgileriyle birleştirilmelidir. 

2  Sürekli izleme ve ortak kıyı veri altyapısı güçlendirilmelidir

Deniz seviyesi, dalga, akıntı ve meteorolojik gözlemler; akarsu debisi, batimetri, kıyı çizgisi, sediment ve su kalitesi ölçümleriyle birlikte uzun dönemli bir izleme düzeni içinde yürütülmelidir. İstasyon yerleşimi ve ölçüm sıklığı, incelenen süreçlerin zaman ve mekân ölçekleri ile modelleme gereksinimlerine göre belirlenmelidir. Sürekli istasyon kayıtları, gerektiğinde olay odaklı ve alansal ölçümlerle tamamlanmalıdır. Uydu ve yeniden analiz ürünleri yerel ölçümlerle karşılaştırılarak kullanılmalıdır.

Ulusal kıyı bilgi altyapısı geliştirilirken Meteoroloji Genel Müdürlüğünün denizel gözlem ağları, Türkiye Ulusal Deniz Seviyesi İzleme Sistemi (TUDES) ve Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme Programı gibi mevcut ağlar arasında veri bağlantıları kurulmalıdır. Rüzgâr, dalga, akıntı, deniz seviyesi ve su kalitesi kayıtlarının zaman ve konum bakımından eşleştirilmesi, süreçler arasındaki ilişkilerin incelenmesini ve modellerin sınanmasını destekleyecektir.

Ortak veri standartları, kalite kontrolü, veri açıklamaları ve paylaşım protokolleri geliştirilerek kurumlar arası veri erişimi kolaylaştırılmalıdır. Açık erişimi destekleyen bu yapıda veri sorumlulukları tanımlanmalı; bakım, kalibrasyon, uzman personel, arşivleme ve işletme finansmanı güvence altına alınmalıdır. İzleme faaliyetleri proje sürelerinin ötesinde devam etmelidir. 

3  Modelleme doğrulama ve belirsizlik değerlendirmesiyle yürütülmelidir

Hidrolojik, hidrodinamik, dalga, sediment taşınımı, su kalitesi ve ekosistem modelleri, araştırma ve yönetim sorusunun gerektirdiği ölçekte ilişkilendirilmelidir. Modelin boyutu ve karmaşıklığı, temsil edilecek süreçlere ve verinin yeterliliğine göre seçilmelidir. Kalibrasyon ve doğrulama aşamaları açıkça tanımlanmalı; sonuçlar saha gözlemleri ve uygun durumlarda fiziksel model deneyleriyle sınanmalıdır. İklim senaryoları, sınır koşulları, model parametreleri ve kirletici yüklerindeki belirsizliklerin sonuçlara etkisi raporlanmalıdır.

Karar vericilere tahminlerin geçerlilik koşulları, duyarlılıkları ve olası sonuç aralıkları birlikte sunulmalıdır. Yapay zekâ uygulamaları fiziksel süreç bilgisiyle desteklenmeli; bağımsız verilerle sınanmalı ve güvenilir olmadıkları koşullar tanımlanmalıdır. Veri kaynaklarının, model sürümlerinin ve performans ölçütlerinin belgelenmesi ile kritik kararlarda uzman denetimi, bilimsel ve mesleki sorumluluğun gereğidir. 

4  Kıyı su kalitesi ve sediment yönetimi havza ölçeğiyle ilişkilendirilmelidir

Kıyı su kalitesi; havzadan gelen besin maddeleri ve kirleticiler, yerel deşarjlar, su dolaşımı ve biyokimyasal süreçlerin ortak sonucudur. Isınma, tabakalaşma, değişen yağış rejimi ve kurak dönemlerde azalan tatlı su girdisi, mevcut kirlilik baskılarının etkisini artırabilir. Alg çoğalması, oksijen azalması ve müsilaj gibi sorunlar değerlendirilirken iklim koşulları ile insan kaynaklı yüklerin etkileşimi dikkate alınmalıdır.

Atıksu arıtımının iyileştirilmesi, evsel ve endüstriyel deşarjların denetlenmesi, tarımsal yayılı yüklerin azaltılması ve havza ölçeğinde iyi yönetim uygulamaları önceliklendirilmelidir. Önlemlerin etkileri, havza yükleri ile kıyı hidrodinamiğini ve su kalitesini ilişkilendiren modellerle karşılaştırılmalı; hassas körfezler ve geçiş sularında oksijen, besin maddeleri ve ekolojik durum göstergeleriyle izlenmelidir.

Aşırı akışlarla taşınan sedimentin liman basenlerinde birikmesi, ulaşım güvenliğini ve işletme sürekliliğini etkileyerek tarama ve bakım gereksinimini artırabilir. Havza kaynaklı sediment üretimi, akarsu taşınımı, delta dengesi, kıyı morfolojisi ve liman birikmesi birlikte değerlendirilmelidir. Tarama ve bakım seçeneklerinin taşkın güvenliği, sediment dengesi ve kıyı ekosistemleri üzerindeki etkileri incelenmelidir. 

5  Kıyı altyapısı ve uyum seçenekleri gelecekteki koşullara göre değerlendirilmelidir

Limanlar, dalgakıranlar, kıyı koruma yapıları ve kıyıdaki kritik altyapı, hizmet ömürleri boyunca karşılaşabilecekleri değişen su seviyesi ve dalga koşulları bakımından değerlendirilmelidir. Dalga yüksekliği ve periyodu kadar dalga yönü, liman içi çalkantı, dalga aşması, sediment birikmesi ve erozyon da tasarım, bakım ve yenileme kararlarında dikkate alınmalıdır.

Sayısal analizler ile dalga kanalı ve dalga havuzu deneylerinin birlikte kullanılması, yapı davranışının ve hasar mekanizmalarının anlaşılmasını destekler. Mühendislik koruması, doğa temelli çözümler, kullanımların uyarlanması ve gerektiğinde planlı yer değiştirme seçenekleri; güvenlik, işletme yeterliliği, yaşam döngüsü maliyeti, ekolojik etkiler ve toplumsal sonuçlar açısından karşılaştırılmalıdır. Bir kesimde uygulanan koruma önleminin komşu kıyılarda erozyon veya ekolojik kayıp oluşturma olasılığı da değerlendirmeye katılmalıdır.

İklime duyarlı kıyı tasarım ve değerlendirme rehberi geliştirilmesi önerilmektedir. Bu rehber; senaryo seçimini, hizmet ömrüne uygun değerlendirme dönemlerini, performans ölçütlerini, belirsizliklerin raporlanmasını ve bakım gereksinimlerini kapsamalıdır. Mevcut yapıların incelenmesi ve güçlendirilmesi, can güvenliği ile hizmet sürekliliğine sağlayacağı katkıya göre önceliklendirilmelidir. 

6  Lojistik uyum hizmet ağlarının sürekliliğini kapsamalıdır

Liman, karayolu, demiryolu ve lojistik merkezler; enerji, haberleşme ve erişim bağlantılarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bir düğümdeki kesintinin diğer bağlantılara yayılabilmesi nedeniyle risk analizleri taşıma koridorlarını ve alternatif hizmet kapasitelerini kapsamalıdır. Doğrudan fiziksel hasar ile operasyonel ve tedarik zinciri kayıpları ayrı kaydedilmelidir. Kapanma ve toparlanma süreleri, yönlendirilen yük, ek taşıma mesafesi, üretim gecikmesi ve balıkçı barınakları için kayıp av günü gibi göstergeler standartlaştırılmalıdır.

Alternatif güzergâh ve liman kapasitelerinin doğrulandığı, güvenli işletme eşiklerinin tanımlandığı ve uyarı bilgilerinin paylaşıldığı süreklilik planları hazırlanmalıdır. Kritik bir yük koridorunda kamu kurumları ve işletmecilerin ortak risk taraması ile masa başı kesinti senaryosu yürütmesi önerilmektedir. Pilot çalışma, bağımlılıkları ve alternatif kapasiteyi sınayarak yatırım ve hazırlık gereksinimlerini ortaya koymalıdır. Uygun yüklerde düşük karbonlu taşıma seçeneklerine geçiş, bu seçeneklerin iklim tehlikeleri karşısındaki güvenilirliğiyle birlikte planlanmalıdır.

7  Taşkın yönetimi ve baraj emniyeti ortak risk yaklaşımına dayanmalıdır

Taşkın yönetiminde havza özellikleri, iklim senaryolarıyla değerlendirilen hidrolojik koşullar, yapı güvenliği ve mansaptaki yerleşimlerin maruziyeti birlikte ele alınmalıdır. Barajların güvenliği; taşkın geçirme kapasitesi, yapısal durum, izleme sistemleri, işletme ve bakım uygulamaları ile olası yıkılma senaryoları bakımından değerlendirilmelidir. Koruyucu yapılar bulunsa da devam eden riskler acil durum planlamasına katılmalı; kaskat baraj sistemlerinde zincirleme yıkılma ve mansap etkileri ayrıca incelenmelidir.

İnceleme ve iyileştirme öncelikleri belirlenirken risk altındaki nüfus, kritik altyapı ve müdahale için kullanılabilecek süre dikkate alınmalıdır. Su derinliği, akış hızı, taşkın yayılımı ve dalganın varış zamanı haritaları afet yönetimi ve yerel yönetim birimleriyle paylaşılmalı; bildirim ve tahliye kararlarına aktarılmalıdır. Erken uyarı ve acil eylem planlarında işletmecilerin ve ilgili kurumların görevleri tanımlanmalı; iletişim zincirleri ve tahliye düzenlemeleri tatbikatlarla sınanmalıdır. Havza müdahalelerinin mansap ve kıyı alanlarına etkileri değerlendirilmelidir. 

8  Su kaynaklarının miktarı ve kalitesi birlikte korunmalıdır

Su kaynaklarının iklim değişikliğine duyarlılığı; yağış, buharlaşma, akış, su kullanımları ve ekosistem gereksinimlerini içeren su bütçeleri üzerinden incelenmelidir. Göller, sulak alanlar, nehir ağızları ve kıyı bölgelerine ilişkin projeksiyonlarda su miktarı ve kalitesi birlikte değerlendirilmelidir. Bu alanlar için geliştirilmesi öngörülen risk haritaları ve uyum seçenekleri, farklı iklim senaryolarını ve yerel koşulları temsil etmelidir.

Deltalarda sediment arzındaki değişimler ile deniz seviyesi yükselmesinin birleşik etkileri, havza ve kıyı bağlantısı içinde değerlendirilmelidir. Kıyı akiferleri, nehir ağızları ve sulak alanlarda tuzlu su girişiminin izlenmesi; su seviyesi, tuzluluk ve ilgili su kalitesi göstergelerini birlikte kapsamalıdır. Bulgular, su kullanımı, arazi yönetimi ve habitat koruma kararlarına aktarılmalıdır.

Su talebinin yönetimi, kullanım verimliliği, su kalitesinin korunması ve sulak alanların hidrolojik işlevlerinin sürdürülmesi birlikte ele alınmalıdır. Yağmur suyu hasadı ve arıtılmış gri suyun yeniden kullanımı gibi seçenekler yerel koşullar ve fayda-maliyet dengesi bakımından değerlendirilmelidir. Su hizmetlerinde enerji verimliliği desteklenmeli; uygulamaların başarısı su bütçesi ve ekolojik durumdaki değişimler izlenerek değerlendirilmelidir. 

9  Ekosistemlerin korunması iklim uyumunun temel bileşeni olmalıdır

Denizel sıcaklık dalgaları, asitlenme, habitat bozulması ve yabancı türlerin yayılması; kirlilik, aşırı avcılık ve diğer yerel baskılarla birlikte kıyı ekosistemlerinin dayanıklılığını azaltabilir. Ekosistem kayıpları biyolojik çeşitliliğin yanında balıkçılık, kıyı koruması, karbon depolama ve turizm işlevlerini de etkiler. İzleme programları fiziksel ve kimyasal değişkenlerle birlikte tür, habitat ve ekosistem işlevlerine ilişkin göstergeleri kapsamalıdır.

Ulusal yabancı tür envanteri ve denizel sıcaklık dalgası bültenleri geliştirilerek bilimsel gözlemler ile yönetim ve kullanıcı grupları arasında düzenli bilgi akışı sağlanmalıdır. Toplu ölüm ve belirgin habitat kaybı olayları karşılaştırılabilir yöntemlerle kaydedilmelidir. Deniz çayırlarında demirleme baskısının sınırlandırılması, etkili korunan alan yönetimi ve besin yüklerinin azaltılması önceliklendirilmelidir. İstilacı türlere yönelik müdahaleler, türün ekolojik etkileri ve uygulamanın sonuçları değerlendirilerek tasarlanmalıdır.

Deniz çayırları ve kıyı sulak alanlarının karbon depolama işlevi, mavi karbon yaklaşımı kapsamında koruma ve iyileştirme kararlarında dikkate alınmalıdır. Uygulamaların biyoçeşitlilik, kıyı koruması ve karbon depolama bakımından sonuçları yerel gözlemlerle değerlendirilmelidir. Doğa temelli çözümler; hidrolojik ve ekolojik koşullar, sediment mevcudiyeti, deniz seviyesinin yükselme hızı ve habitatın uyum alanı bakımından incelenmeli, mühendislik seçenekleriyle birlikte değerlendirilmelidir. 

10  Kıyı ve deniz mekânsal planlaması bütünleştirilmelidir

Bütünleşik Kıyı Alanları Planlarının (BKAP) stratejik yönlendirme işlevi ile Deniz Mekânsal Planlamanın (DMP) denizel kullanımları düzenleme işlevi tamamlayıcı biçimde ele alınmalıdır. Kara ve deniz kullanımları arasındaki etkileşimler ortak veri ve ekosistem yaklaşımı üzerinden değerlendirilmelidir. Yerleşim, liman, turizm, balıkçılık, enerji ve koruma kullanımları arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde ekolojik hassasiyet, toplumsal gereksinimler ve iklim riskleri gözetilmelidir.

Mevcut kıyı planları yeni gözlemler ve iklim senaryolarının ortaya koyduğu riskler doğrultusunda gözden geçirilmelidir. Yer seçimi ve kapasite kararlarında fiziksel, ekolojik, ekonomik ve sosyokültürel taşıma kapasitesi ile kümülatif etkiler dikkate alınmalıdır. Plan alternatifleri çok ölçütlü analizler ve stratejik çevresel değerlendirmeyle desteklenmeli; risk haritaları ve modelleme sonuçları imar, yatırım ve kıyı kullanım kararlarına aktarılmalıdır.

Deniz seviyesi yükselirken sulak alan ve kumulların kara yönünde uyumuna engel olan yapılaşmanın doğurabileceği kıyı sıkışması, arazi kullanım kararlarında gözetilmelidir. Habitatların uyum ve iyileştirilmesi için gerekli mekânsal olanaklar korunmalıdır. Planların uygulanması veri sorumluluğu tanımlanmış göstergelerle izlenmeli; İzmir BKAP ve CAMP İzmir Kıyı Alanları Yönetim Programı kapsamında geliştirilen planlama ve yönetişim yaklaşımları, farklı kıyıların özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir. 

11  Toplumsal kırılganlık ve iklim adaleti uyum politikalarına yansıtılmalıdır

İklim tehlikelerinin sonuçları; gelir düzeyi, geçim kaynakları, barınma koşulları, temel hizmetlere erişim ve uyum kapasitesine bağlı olarak toplumsal gruplar arasında farklılaşır. Düşük gelirli toplulukların, kıyı kaynaklarına bağımlı geçim gruplarının, kadınların, çocukların, yaşlıların ve engelli bireylerin gereksinimleri yerel kırılganlık analizlerinde görünür kılınmalıdır. Uyum seçenekleri etkilenen toplulukların karar süreçlerine katılımıyla geliştirilmelidir.

Değerlendirmeler; aşırı sıcaklık ve afetlerin sağlık üzerindeki etkilerini, temiz su ve sağlık hizmetlerine erişimi, geçim kayıplarını ve afet sonrası ruh sağlığı gereksinimlerini kapsamalıdır. İklimle ilişkili yerinden edilme ve planlı yer değiştirme durumlarında barınma güvencesi, eğitim ve temel hizmetlerin sürekliliği ile toplumsal bağların korunması gözetilmelidir.

Uyum yatırımlarının arazi ve konut değerlerini artırarak düşük gelirli topluluklar üzerinde oluşturabileceği yerinden edilme baskısı değerlendirilmelidir. Yerel bilgi, erişilebilir risk iletişimi ve toplumsal farkındalık çalışmaları teknik müdahaleleri tamamlamalıdır. Uyumun başarısı, dezavantajlı grupların risklerinin azalması ve hizmetlere erişimlerinin güçlenmesi üzerinden de izlenmelidir.

12  Bilimsel birikim ölçülebilir uygulama ve kurumsal sürekliliğe dönüştürülmelidir

Üniversiteler, kamu kurumları, yerel yönetimler, özel sektör ve sivil toplum arasında veri paylaşımını, ortak araştırmayı ve uygulamayı destekleyen sürekli iş birliği düzenekleri geliştirilmelidir. Öncelikli havza ve kıyı alanlarında izleme, modelleme, risk değerlendirmesi ve uyum önlemlerini birleştiren pilot uygulamalar yürütülmesi; deneyimin farklı bölgelere ve bölgesel bilimsel iş birliklerine aktarılması önerilmektedir.

Her uygulamanın görev dağılımı, veri sorumluluğu, bakım ve finansman düzeni ile değerlendirme göstergeleri tanımlanmalıdır. Uyum finansmanı; gözlem altyapısı, uzmanlık ve kurumsal kapasite gereksinimlerini de kapsamalıdır. Uzman yetiştirme, saha eğitimi, disiplinler arası çalışma ve kurumlar arası bilgi aktarımı, bilimsel birikimin kalıcı uygulama kapasitesine dönüşmesini desteklemelidir. 

COP31 sürecine katkı için beş ana mesaj

Önerileri uygulanabilir bir yol haritasına dönüştürmek üzere, düzenleyici üniversitelerin katkısı ve ilgili kamu kurumları, yerel yönetimler, özel sektör ile sivil toplumun katılımıyla bir “Kıyı İzleme ve Modelleme Çalışma Grubu” oluşturulması önerilmektedir. Çalışma grubunun kuruluş biçimi, koordinasyonu ve takvimi ilgili tarafların değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

Panelin bilimsel içeriğine dayanılarak, COP31 sürecindeki kıyı ve deniz tartışmalarına aşağıdaki beş önceliğin katkı sunması önerilmektedir.

Sürekli gözlem ve açık veri. Uzun dönemli kıyı gözlemleri ve açık erişimli ulusal kıyı veri altyapısı, uyum politikalarının temeli olarak desteklenmelidir. Kurumlar arası veri paylaşımı ve ulusal ağların bölgesel bilimsel iş birlikleriyle ilişkisi güçlendirilmelidir. 

Modelden yönetim kararına geçiş. Yerel ölçümlerle sınanmış modeller, belirsizlikleriyle birlikte risk haritalarına, mekânsal planlara ve yatırım önceliklerine aktarılmalıdır. Türkiye’deki modelleme ve planlama deneyiminin bilgi paylaşımı ve uzman yetiştirme yoluyla geliştirilmesi desteklenmelidir.

İklime dayanıklı altyapı ve hizmet sürekliliği. Yeni yatırımlar ve mevcut yapıların iyileştirilmesi, hizmet ömürlerine uygun iklim senaryolarıyla değerlendirilmelidir. Uyum finansmanında can güvenliği, bakım gereksinimi ve kritik hizmetlerin sürekliliği gözetilmelidir.

Ekosistemlerin ve mavi karbon işlevlerinin korunması. Deniz çayırları, sulak alanlar, deltalar ve diğer hassas habitatların korunması; kara kaynaklı kirliliğin azaltılması ve ekolojik iyileştirmeyle birlikte yürütülmelidir. Doğa temelli çözümlerin etkinliği yerel koşullarda izlenmelidir. 

Adil uyum ve emisyon azaltımının birlikte ilerlemesi. Katılımcı planlama, geçim güvencesi ve kırılgan grupların korunması, uyumun temel ölçütleri olmalıdır. Emisyon azaltımı, uzun dönemli kıyı risklerini ve ekosistem kayıplarını sınırlayarak uygulanabilir uyum seçeneklerinin korunmasına katkı sağlamalıdır.

Deniz seviyesindeki yükselmenin uzun dönemli etkileri ve uyumun fiziksel ve ekolojik sınırları, sera gazı salımlarının azaltılması ile kıyıların değişen koşullara uyumunun birlikte ilerletilmesini gerektirmektedir. Türkiye kıyıları için bilimsel öncelik; güvenilir veriye dayanan, belirsizlikleri açıkça değerlendiren, ekosistem işlevlerini koruyan ve toplumsal kırılganlıkları azaltan kararların uygulanması ve sonuçlarının düzenli olarak izlenmesidir. 

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Ek-1: İklim Değişikliği Etkisi Altında Türkiye’nin Kıyı Alanları Mevcut Durum Modelleme İzleme ve Değerlendirmeler Paneli Programı ve Konuşmacılar

Bölüm	Konuşmacı	Kurum / Görev	Konu
Açılış	Prof. Dr. Lale BALAS	DENAM Müdürü, Gazi Üniversitesi	Açılış konuşması: kıyı alanları, modelleme, izleme ve bilimsel sorumluluk
Açılış	Prof. Dr. Hakkı Gökhan İLK	Mühendislik Fakültesi Dekanı, TED Üniversitesi	Açılış konuşması
Oturum 1	Dr. Olcay EĞRİBOYUN	Teknik Araştırma ve Kalite Yönetimi Dairesi Başkanı, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı	Değişen Kıyı İkliminde Türkiye: Ölçüm, Sayısal ve Fiziksel Modelleme ile Kıyı Yapılarının Geleceğe Hazırlanması
Oturum 1	Dr. Çağlar TABAK	Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürü, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı	İklim Koşulları ve Lojistik Planlamalar
Oturum 1	Dr. Öğr. Üyesi Kağan CEBE	Mühendislik Fakültesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi	Modelden Yönetime: Türkiye Kıyılarında Su Kalitesi ve Veri Temelli İzleme – Modelleme
Oturum 1	Dr. Bahar ESER	Mekânsal Stratejiler ve Çevre Düzeni Planları Dairesi Başkanı, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı	Bütünleşik Kıyı Alanları Planları ve Deniz Mekânsal Planlama: Türkiye Deneyimi
Oturum 2	Prof. Dr. Asu İNAN	DENAM Müdür Yardımcısı, Gazi Üniversitesi	İklim Değişikliğinin Kıyı Alanlarında Toplumsal Etkileri
Oturum 2	Dr. Burak TURAN	NFB Mühendislik ve Müşavirlik A.Ş.	Taşkın Yönetimi ve Baraj Emniyeti
Oturum 2	Tansel TEMUR	Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Daire Başkanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı	İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi ve Kıyı Alanları Özelinde Çalışmalar
Oturum 2	Dr. Öğr. Üyesi Pelin FİDANOĞLU YILDIRIM	DENAM Yönetim Kurulu Üyesi, Gazi Üniversitesi	İklim Değişikliğinin Kıyısal Ekosistemlere ve Biyoçeşitliliğe Etkileri
Oturum 2	Doç. Dr. Aslı NUMANOĞLU GENÇ	Mühendislik Fakültesi, TED Üniversitesi	Dünyada ve Kıyılarda İklim Değişikliği: Tarihçe, Nedenler ve Etkiler

Oturum moderatörleri: Prof. Dr. Can Elmar BALAS (DENAM, Gazi Üniversitesi) ve Doç. Dr. Cem AKGÜNER (TED Üniversitesi).